Northern Lights là gì? Kinh nghiệm săn cực quang ở Iceland

Northern Lights là gì? Kinh nghiệm săn cực quang ở Iceland

Northern Lights, Aurora Borealis và cực quang phương Bắc là cùng một hiện tượng: những dải sáng xuất hiện trên bầu trời đêm ở vùng gần Bắc Cực khi các hạt mang điện từ Mặt Trời tương tác với khí quyển Trái Đất. Ánh sáng có thể xanh, tím, đỏ, khi rõ rực rỡ, khi chỉ mờ như một vệt mây.

Iceland có rất nhiều hiện tượng thiên nhiên đặc biệt mà những nơi khác không dễ có: băng trôi, núi lửa, bãi biển cát đen, nham thạch… Nhưng hiện tượng khiến tôi tò mò nhất lại ở trên bầu trời. Ít ai tới Iceland vào mùa đông mà không muốn thử một lần đi săn cực quang. Tuy nhiên, cũng rất ít người nói thật rõ: săn là săn như thế nào, cần chuẩn bị gì, và vì sao có khi đi cả đêm vẫn chỉ nhận lại một bầu trời tối om. Sau khi đã trải nghiệm một tour như thế, tôi chia sẻ lại cùng các bạn.

Northern Lights là gì?

Northern Lights còn được gọi là Aurora Borealis hoặc cực quang phương Bắc. Hiện tượng này hình thành khi các hạt mang điện từ Mặt Trời đi theo từ trường Trái Đất, va chạm với các phân tử khí trong khí quyển và phát sáng. Màu thường gặp nhất là xanh lá, ngoài ra có thể có tím, hồng hoặc đỏ.

Aurora Borealis Explained

Cực quang thường ở rất cao, xa mặt đất và không phải lúc nào cũng đủ sáng để mắt thường nhìn thấy rõ. Điều này giải thích vì sao người ta dùng chữ “săn”: không phải cứ mua tour, mặc áo ấm, bước ra khỏi Reykjavik là chắc chắn sẽ gặp ánh sáng xanh nhảy múa như trong ảnh.

Thời điểm săn cực quang tốt nhất

Ở Iceland và nhiều vùng Bắc Âu, mùa dễ săn cực quang thường nằm trong khoảng cuối tháng 9 đến cuối tháng 3, khi đêm đủ dài và trời đủ tối. Đây là “mùa có cơ hội”, không phải mùa bảo đảm. Cực quang có thể xuất hiện quanh năm về mặt vật lý, nhưng mùa hè phương Bắc quá sáng nên gần như không quan sát được.

Mùa tối khác với giờ quan sát

Bạn cần phân biệt hai chuyện. Một là chọn đúng mùa có đêm tối, thường từ thu sang đông. Hai là chọn đúng thời gian trong ngày, thường là sau khi trời tối hẳn và trước khi trời sáng lại. Tour tôi đi rời Reykjavik khoảng 9 giờ tối, vì lúc đó thành phố đã lên đèn còn vùng ngoại ô đủ tối để tìm điểm quan sát.

Những điều kiện cần có

• Trời tối: tránh hoàng hôn, bình minh, trăng quá sáng và khu vực nhiều đèn đô thị.
• Ít mây: cực quang ở trên cao, mây dày có thể che hết ánh sáng dù hoạt động địa từ tốt.
• Ít ô nhiễm ánh sáng: càng ra xa trung tâm thành phố, mắt càng có cơ hội nhận ra ánh sáng yếu.
• Hoạt động địa từ: bầu trời cần có hoạt động cực quang đủ mạnh, thường được theo dõi qua dự báo aurora và chỉ số Kp.
• Một chút may mắn: ngay cả khi mọi điều kiện có vẻ đẹp, bạn vẫn có thể không thấy gì.

Săn cực quang ở đâu?

Nếu chỉ tính cực quang phương Bắc, các điểm nổi tiếng nhất thường nằm quanh vành đai Bắc Cực. Với The Fish in Water, tôi ưu tiên nhắc tới Iceland và các điểm Bắc Âu gần mạch du lịch của blog, rồi mở rộng thêm vài nơi quen thuộc để bạn dễ so sánh.

Nếu đây là lần đầu tiên, Iceland là lựa chọn dễ chịu vì có thể kết hợp nhiều trải nghiệm khác ngay cả khi cực quang không xuất hiện. Bạn có thể đọc thêm về nhật ký Iceland, Golden Circle và bờ Nam Iceland để không đặt toàn bộ chuyến đi vào một ván cược với bầu trời.

Chi phí săn cực quang gồm những gì?

Chi phí săn cực quang thay đổi rất mạnh theo mùa, điểm đến, thời điểm đặt dịch vụ và kiểu đi tự túc hay đi tour. Vì vậy, thay vì đưa một con số dễ lỗi thời, bạn nên lập ngân sách theo từng nhóm dưới đây và kiểm tra giá tại thời điểm đặt chỗ.

• Vé máy bay: thường là khoản lớn nhất nếu bay từ Việt Nam sang Iceland, Bắc Âu, Alaska hoặc Canada.
• Lưu trú: mùa đông ở Iceland và Bắc Âu không hẳn luôn rẻ; nên so sánh giá trong trung tâm và vùng ngoại ô.
• Tour săn cực quang: xe buýt lớn thường rẻ hơn, xe nhỏ hoặc super jeep thường linh hoạt hơn nhưng giá cao hơn.
• Thuê xe: phù hợp với người quen lái mùa đông; cần tính xăng, bảo hiểm xe, phí đỗ và rủi ro đường băng tuyết.
• Quần áo mùa đông: áo giữ nhiệt, áo khoác chống gió, găng tay, mũ, tất dày, giày chống trượt. Đứng ngoài trời vài giờ lạnh hơn nhiều so với đi dạo trong phố.
• Ăn uống: Bắc Âu và Iceland nổi tiếng đắt đỏ, nên dự trù riêng thay vì gom chung vào “chi phí linh tinh”.
• Bảo hiểm du lịch: nên có, nhất là khi đi mùa đông, di chuyển xa và có khả năng tour bị hủy do thời tiết.

Một mẹo nhỏ là đừng tính tiền tour cực quang như một “vé xem show”. Bạn đang trả cho xe, người dẫn đường, kinh nghiệm chọn điểm dừng và vài giờ chờ đợi trong đêm lạnh. Ánh sáng trên trời là phần thiên nhiên tặng thêm, không ai có thể cam kết chắc chắn.

Cách xem dự báo cực quang

Dự báo cực quang rất hữu ích, nhưng nó không phải lời hứa. Trước khi đi, tôi sẽ kiểm tra cùng lúc bốn thứ: hoạt động cực quang, độ che phủ mây, thời gian trời tối và mức ô nhiễm ánh sáng ở điểm quan sát.

Chỉ số Kp là gì?

Kp là chỉ số mô tả mức độ nhiễu loạn địa từ trên phạm vi toàn cầu, thường dùng để ước lượng khả năng cực quang xuống thấp hoặc mạnh hơn. Kp càng cao thì cơ hội càng tốt ở nhiều vĩ độ, nhưng Kp không nói thay cho bầu trời tại chỗ: nếu mây dày, thành phố quá sáng hoặc bạn đứng sai thời điểm, vẫn có thể không thấy gì.

Tôi thường kiểm tra theo thứ tự này

• Dự báo aurora: xem Icelandic Met Office nếu ở Iceland, hoặc NOAA Space Weather Prediction Center để xem dự báo cực quang ngắn hạn.
• Chỉ số Kp: tham khảo Planetary K-index của NOAA SWPC, nhưng không nhìn mỗi con số này rồi quyết định.
• Mây: với Iceland, bản đồ của Icelandic Met Office rất tiện vì hiển thị mây và aurora cùng một nơi.
• Trời tối: kiểm tra giờ hoàng hôn, bình minh và pha Mặt Trăng; trăng sáng có thể làm cực quang yếu khó thấy hơn.
• Ô nhiễm ánh sáng: dùng bản đồ như Light Pollution Map để tránh khu vực quá sáng.

Trong chuyến đi của tôi, trời mưa hai ngày liên tục nên các tour bị hủy. Ngày cuối cùng trời quang hơn, tôi mới đi được. Đó là lý do tôi luôn khuyên nên ở lại ít nhất vài đêm nếu cực quang là mục tiêu quan trọng.

Tìm hiểu về Aurora ở Reykjavik

Bảo tàng Aurora ở Reykjavik là nơi rất tốt để tìm hiểu về hiện tượng thiên nhiên này trước khi đi tour. Bảo tàng nhỏ xinh có video về sự hình thành cực quang và một phòng chiếu phim tập hợp các bức ảnh đẹp nhất chụp cực quang ở Iceland từ trước tới nay. Xem bộ sưu tập đẹp tới nghẹt thở này xong, tôi chỉ muốn ngay lập tức đi săn và chụp các bức ảnh để đời.

Trong bảo tàng còn có một studio chụp hình với ánh sáng xanh. Chỉ cần đứng trong studio là có thể chụp được những tấm ảnh trông rất “cực quang”. Khỏi cần đi đâu mà vẫn tạo ấn tượng mạnh trên Instagram. Nhưng tất nhiên, cảm giác ấy không thể thay cho việc đứng ngoài trời lạnh, ngẩng cổ lên nhìn một vệt sáng thật.

Nên đi tour hay tự túc?

Ở Iceland, các hãng du lịch thường có hai kiểu tour phổ biến: xe buýt lớn đông người hoặc xe nhỏ linh hoạt hơn. Có cả tour super jeep gầm cao. Mỗi kiểu có ưu và nhược điểm riêng.

Tour xe buýt thường rẻ hơn, tiện nghi hơn và ấm áp hơn khi phải chờ lâu. Nhược điểm là kém cơ động, thường chỉ đi những điểm định trước, khó thay đổi tuyến đường theo mây hoặc ánh sáng.

Tour xe nhỏ hoặc jeep cơ động hơn. Bác tài có thể đổi tuyến đường để tìm nơi nhiều hy vọng hơn, tới được những điểm xa hơn mà xe buýt lớn không thuận tiện dừng đỗ. Đổi lại, giá thường cao hơn. Còn nếu tự lái, bạn cần rất tự tin với đường mùa đông, bảo hiểm xe và khả năng đọc dự báo thời tiết.

Muốn chụp ảnh cực quang cần chuẩn bị gì?

Nhiều người cho rằng có thể nhìn thấy Northern Lights bằng mắt thường và chụp ảnh bằng thiết bị thông thường. Tôi cũng từng tưởng vậy trước khi đi săn. Nhưng tôi đã nhầm.

Tôi không dám khẳng định mọi trường hợp, vì khi cực quang mạnh thì mắt thường có thể nhìn thấy rõ hơn rất nhiều. Nhưng với mức sáng yếu như hôm chúng tôi đi, phần lớn mọi người không nhìn thấy rõ bằng mắt thường. Chỉ những người có tripod và máy ảnh chỉnh tay mới chụp được ánh sáng xanh.

• Tripod chắc, vì phải phơi sáng lâu.
• Máy ảnh hoặc điện thoại có chế độ chụp đêm/chỉnh tay.
• Pin dự phòng, vì trời lạnh làm pin tụt nhanh.
• Găng tay đủ ấm nhưng vẫn thao tác được máy.
• Kiên nhẫn, vì có khi chờ lâu hơn chụp.

Nếu không nhìn thấy cực quang thì sao?

Hầu hết các hãng tour ở Iceland đều có chính sách cho khách tham gia lại miễn phí vào ngày khác nếu đêm đó không thấy cực quang. Tuy nhiên, điều này chỉ có ích nếu lịch trình của bạn còn thời gian. Vì vậy, nếu săn cực quang là mục tiêu chính, đừng để nó vào đêm cuối cùng duy nhất của chuyến đi.

Trải nghiệm săn cực quang ở Iceland của tôi

Đó là một trải nghiệm rất vui. Khi tôi tới Iceland, trời mưa hai ngày liên tục. Các tour săn Northern Lights bị hủy. Ngày cuối cùng may quá trời lại quang mây. Tôi không tin vào sự may mắn của mình lắm nhưng vẫn đi một tour xe buýt để có trải nghiệm. Chuyến xe đi khỏi Reykjavik lúc 9 giờ tối. Khá đông người đi trên chuyến xe này.

Chúng tôi tới Thingvellir National Park. Hôm đó trời trong và quang mây nhưng trăng lại rất sáng. Anh dẫn đường người Iceland có nhiều năm kinh nghiệm luôn miệng nói là tiếc quá, giá mà không có mặt trăng.

Trong thời tiết lạnh tới âm ba độ C, chúng tôi may mắn được nhìn thấy cực quang từ khá sớm nhưng cường độ sáng thì khá yếu. Đợi tới hàng giờ mà nó vẫn vậy. Chỉ có một số người có tripod và máy ảnh chuyên nghiệp mới chụp được ánh sáng xanh.

Số còn lại thì gần như không nhìn thấy được bằng mắt thường. Tôi vẫn nhớ mãi cảm giác hạnh phúc và vui sướng khi nhìn thấy ánh sáng xanh ấy. Như tôi được sống trong thế giới thần tiên vậy. Thiên nhiên và vũ trụ sao thật diệu kỳ. Con người chúng ta nhỏ bé biết bao.

Iceland, 2019.

Đọc thêm về Iceland và Bắc Âu

• Các nước Bắc Âu
• Nhật ký Iceland
• Golden Circle ở Iceland
• Những điểm đến không thể bỏ qua ở bờ Nam Iceland
• Bergen, cửa ngõ của những vịnh hẹp Na Uy
• Suomenlinna ở Helsinki