Cổng Ishtar là gì?
Cổng Ishtar là một trong những cổng thành nổi tiếng nhất của Babylon cổ đại, nơi từng thuộc nền văn minh Lưỡng Hà/Babylon rực rỡ bên hai dòng sông Tigris và Euphrates. Công trình được xây dựng khoảng thế kỷ VI TCN, dưới thời vua Nebuchadnezzar II, như một lối vào nghi lễ dẫn vào thành Babylon. Điều khiến tôi nhớ mãi là màu xanh men sâu thẳm, những hàng sư tử, rồng và bò thần bước ra từ gạch nung như còn giữ hơi thở của một đô thành đã mất. Ngày nay, phần phục dựng nổi tiếng nhất của Cổng Ishtar được trưng bày tại Bảo tàng Pergamon ở Berlin, trên Đảo Bảo tàng Berlin.
Cổng Ishtar thuộc nền văn minh nào?
Cổng Ishtar thuộc Babylon, một trung tâm lớn của văn minh Lưỡng Hà cổ đại, nằm trên vùng đất nay thuộc Iraq. Babylon là vùng đất huyền thoại trong lịch sử. Chúng ta đã nghe tới bảy kỳ quan của thế giới cổ đại, trong đó có vườn treo Babylon. Những kỳ quan đó hiện nay đã không còn, và chúng ta rất khó hình dung được cuộc sống của người dân Babylon cũng như nền văn minh rực rỡ của họ. Thật may, với sự đóng góp của khảo cổ học, một phần của nền văn minh Babylon đã hiện lên qua Cổng Ishtar, một công trình làm ta ngỡ ngàng trước trình độ xây dựng và thẩm mỹ của người Babylon cách đây hơn 2.500 năm.
Chúng ta hãy thử dùng trí tưởng tượng bay bổng để hình dung cuộc sống của người dân Babylon ở khu vực Lưỡng Hà. Họ đã có một nền văn minh phát triển rực rỡ. Sự phụ thuộc vào nông nghiệp khiến họ tôn thờ các vị thần, cúng lễ cho các vị thần mong cho mưa thuận gió hòa. Ishtar là một nữ thần gắn với tình yêu, chiến tranh và quyền lực. Ngoài Ishtar, người dân Babylon còn thờ nhiều vị thần khác như Marduk, vị thần bảo trợ cho thành phố.
Cổng Ishtar được xây dựng khi nào và bởi ai?
Cổng Ishtar được xây dựng vào khoảng thế kỷ VI TCN, thường được gắn với năm khoảng 575 TCN, dưới thời vua Nebuchadnezzar II (trị vì 605-562 TCN). Ông là một vị vua hùng mạnh của Tân Babylon; dưới thời ông, Babylon trở thành một cường quốc và để lại nhiều công trình quy mô lớn. Nhà vua cho xây dựng cổng thành, con đường hành lễ dẫn vào cổng thành – Processional Way of Babylon – cùng nhiều hạng mục kiến trúc làm nên hình ảnh huy hoàng của Babylon.
Cổng Ishtar còn là câu chuyện lý thú về khảo cổ. Khi các nhà khảo cổ học Đức khai quật khu vực thành cổ Babylon từ năm 1899, họ tìm thấy vô vàn mảnh gạch men từ cổng thành dưới thời Nebuchadnezzar II. Sau đó, nhiều mảnh gạch được đưa về Berlin, cùng với những phần được tìm thấy ở Iraq. Từ những mảnh vỡ ấy, bằng sự tỉ mỉ phi thường, các nhà khảo cổ đã phục dựng lại Cổng Ishtar; những phần thiếu được bổ sung bằng vật liệu hiện đại.
Cổng Ishtar có gì đặc biệt?
Cổng thành, đặt tên để tỏ lòng tôn kính nữ thần Ishtar, được xây bằng gạch men xanh và trang trí bằng hoa cùng các linh vật. Sư tử tượng trưng cho sức mạnh và gắn với Ishtar. Bò thần aurochs thường được liên hệ với thần thời tiết Adad. Rồng mushhushshu là linh vật của thần Marduk, vị thần bảo trợ cho Babylon. Chính nhịp điệu lặp lại của các linh vật trên nền xanh đã biến cổng thành thành một nghi lễ bằng hình ảnh: vừa uy nghi, vừa rực rỡ, vừa có chút gì như bước ra từ thần thoại.
Để xứng đáng với quyền uy của Nebuchadnezzar II, phòng đặt ngai vàng cũng được xây dựng bề thế từ gạch men xanh và các con sư tử dũng mãnh đang trong tư thế tiến lên. Các nhà khảo cổ đã phục dựng lại mặt tiền của căn phòng này, giúp người xem hình dung phần nào vẻ lộng lẫy của hoàng cung Babylon.
Các nhà khảo cổ còn tìm thấy các ký tự khắc vào gạch xây tường và đã thành công trong việc giải nghĩa. Một đoạn văn liên quan tới Nebuchadnezzar II kể rằng nhà vua đã đặt nền móng cho cổng vươn cao bằng gạch men xanh và trang trí bằng những linh vật dũng mãnh để tất cả loài người đều phải ngưỡng mộ công trình này.
Cổng Ishtar hiện nằm ở đâu?
Phần phục dựng nổi tiếng nhất của Cổng Ishtar hiện được trưng bày tại Bảo tàng Pergamon ở Berlin, Đức. Dấu tích khảo cổ của Babylon nằm tại Iraq ngày nay; vì thế khi đứng trước cánh cổng xanh trong bảo tàng, ta cũng đang đứng trước một câu chuyện dài về khai quật, phục dựng, di chuyển hiện vật và ký ức của một nền văn minh cổ đại.
Nebuchadnezzar II đã không nhầm: hơn 2.500 năm sau, chúng ta vẫn ngưỡng mộ công trình này về tầm vóc của nó và tự đặt ra các câu hỏi: vì sao một nền văn minh xa xưa lại có thể phát triển tới vậy? Điều gì đã khiến nền văn minh này lụi tàn? Nếu bạn yêu những di sản cổ đại, câu hỏi ấy cũng sẽ vang lên khi đứng trước Angkor Wat, Mỹ Sơn hay bất cứ công trình nào còn sót lại từ những thế giới đã qua.
Tham khảo: Pergamon museum guide.
Bò thần, biểu tượng thường gắn với thần thời tiết Adad
Rồng thiêng mushhushshu, linh vật của thần Marduk
Câu hỏi thường gặp về Cổng Ishtar
Cổng Ishtar là gì?
Cổng Ishtar là một cổng thành nghi lễ của Babylon cổ đại, nổi tiếng với gạch men xanh và các phù điêu linh vật.
Cổng Ishtar của nền văn minh nào?
Cổng Ishtar thuộc nền văn minh Babylon, một phần của thế giới Lưỡng Hà cổ đại.
Cổng Ishtar ở đâu?
Di tích Babylon nằm ở Iraq ngày nay; phần phục dựng nổi tiếng của Cổng Ishtar được trưng bày tại Bảo tàng Pergamon ở Berlin, Đức.
Cổng Ishtar được xây dựng khi nào?
Cổng Ishtar được xây dựng vào khoảng thế kỷ VI TCN, thường được gắn với khoảng năm 575 TCN.
Ai xây dựng Cổng Ishtar?
Cổng Ishtar được xây dựng dưới thời vua Nebuchadnezzar II của Tân Babylon.